Birinci sinif – uşağın həyatında yeni bir mərhələdir. Ailə mühitindən çıxıb sosial qaydalarla idarə olunan məktəb mühitinə daxil olan uşaq üçün bu keçid hər zaman problemsiz baş vermir. Məhz bu mərhələdə bəzi şagirdlərdə bilərəkdən sinif yoldaşının dəftərini yazma, əşyasını götürmə (oğurluq kimi dəyərləndirilən davranışlar), fiziki və ya sözlü münaqişələr müşahidə olunur. Bu hallar nə “pis uşaq” olmaqla, nə də təkcə tərbiyəsizliklə izah edilə bilər. Tehsil.media saytı olaraq davamlı şikayətləri nəzərə alaraq bu mövzuda araşdırma apardıq və həmin araşdırmanı sizlərə təqdim edirik.


Bu davranışlar nədən və niyə yaranır?

1. Sosial qaydaların hələ formalaşmaması
Birinci sinif şagirdi üçün “başqasına məxsusdur”, “icazə almaq lazımdır”, “öz məsuliyyətim var” kimi anlayışlar tam oturuşmayıb. Uşaq gördüyünü etmək, istədiyini dərhal əldə etmək istəyir.

2. Məktəbə uyğunlaşma stresi
Yeni mühit, yeni qaydalar, müəllim, kollektiv – bütün bunlar uşağın psixoloji gərginliyini artırır. Bu gərginlik bəzən aqressiya, bəzən isə gizli davranışlarla özünü göstərir.

3. Evdə formalaşmış davranış modelləri
Uşaq evdə gördüyünü məktəbə gətirir. Evdə başqasının əşyasına sərbəst toxunulursa, mübahisələr zorakılıqla həll olunursa, uşaq bunu normal qəbul edir.

4. Akademik çətinliklər və özünə inamsızlıq
Dəftəri başqasına yazdırmaq çox vaxt tənbəllik yox, bacarmamaq və ya səhv etmək qorxusunun nəticəsidir. Uşaq özünü zəif hiss etdikdə alternativ yollar axtarır.

5. Diqqət və sevgi ehtiyacı
Bəzi uşaqlar diqqət çəkmək üçün mənfi davranışlara əl atır. Mübahisə, dava, qayda pozuntusu – bunlar da “məni gör” mesajıdır.

Müəllim nə etməlidir?

Cəzalandırmaq yox, səbəbi anlamaq
Davranışın arxasında duran ehtiyacı araşdırmaq əsasdır.
Qaydaları yazılı deyil, davranışla öyrətmək
Rol oyunları, situativ söhbətlər, nümunə göstərmə.
Uşağı damğalamamaq
“Dalaşqan”, “oğru”, “tənbəl” kimi etiketlər problemi dərinləşdirir.
Müsbət davranışı dərhal gücləndirmək
Kiçik uğurları belə görmək və qiymətləndirmək.
Valideynlə davamlı ünsiyyət
Problemi gizlətmək yox, birgə həll yolu axtarmaq.

Valideyn nə etməlidir?

Uşağı dinləmək, mühakimə etməmək
“Necə oldu?” sualı “Niyə etdin?”dən daha təsirlidir.
Evdə aydın sərhədlər qoymaq
Əşya anlayışı, məsuliyyət, növbə gözləmə.
Davranışı yox, uşağı sevmək
Səhv edən uşaq yox, səhv davranış var.
Məktəbi qorxu mənbəyinə çevirməmək
“Müəlliminə deyərəm” təhdidi problemi həll etmir.
Müəllimlə eyni mövqedə olmaq
Zidd mövqelər uşağı daha da çaşdırır.

Məktəb rəhbərliyi nə etməlidir?

Birinci sinif müəllimlərinə psixoloji-metodik dəstək vermək
Məktəb psixoloqunun prosesə aktiv cəlb edilməsi
Valideyn maarifləndirici görüşlərinin təşkili
Cəza yönümlü yox, inkişafyönümlü yanaşma tətbiq etmək
Problemi ört-basdır etmək yox, sistemli həll etmək


Tehsilmedia.az qeyd edir ki, birinci sinifdə problemli davranışlar bir siqnaldır – uşağın “mənə kömək lazımdır” mesajıdır. Bu siqnalı eşitməmək, onu cəza ilə susdurmaq gələcəkdə daha ciddi problemlərə yol aça bilər. Müəllim, valideyn və məktəb rəhbərliyi eyni məqsədə – sağlam şəxsiyyət formalaşmasına yönəldikdə bu problemlər tədricən aradan qalxır.

Birinci sinifdə davranış öyrədilir, cəza yox.