Təhsil mühitində geniş çeşiddə texnologiya məhsulları istifadə olunur. Bunlardan ən təsirlisi, şübhəsiz ki, kompüterdir. Kompüterlər öyrənmə-tədris prosesləri baxımından unikal imkanlar təklif edən çox yönlü və güclü alətlərdir. Öyrənməni interaktiv və zövqlü etmək, öyrənənlərin fərdi ehtiyaclarını qarşılamaq, məlumat əldə etmək imkanı vermək və öyrənənləri araşdırmaya, tapmağa və yaratmağa yönəltmək kimi töhfələrini effektiv şəkildə həyata keçirmək üçün kompüterlər öyrənmə-tədris prosesləri ilə birləşdirilməlidir.
Kompüterlə birlikdə gələn internet istər-istəməz təhsildə də istifadə olunmağa başlayıb. İnternet texnologiyalarının davamlı inkişafı zamanla təhsildə də özünü göstərir. Öyrənmə-tədris proseslərini təkmilləşdirmək üçün böyük potensiala malik olan müasir internet texnologiyası məhsulları bəzi hallarda çox mürəkkəb ola bilər.

Təhsil sahəsində istifadə oluna biləcək texnoloji məhsullar araşdırıldığında, əsas səviyyədə istifadə edilə bilən bəzi məhsullar diqqəti cəlb edir. Bunlardan biri də son illərdə geniş istifadə olunan bloq kimi tanınan alətdir. Bu araşdırmada ədəbiyyatda bloqların tərifləri, bloqların təhsildə istifadə sahələri, onların təhsilə verə biləcəyi faydalar və mənfi cəhətləri vurğulanır.

Bloqlar; Onlar gündəlik kimi vebsaytlardır (Vikipediya), burada insanlar istədikləri zaman istədikləri məlumatları mətn, qrafika, audio, şəkil və video ilə dəstəklənən, mürəkkəb və qabaqcıl texniki biliyə malik olmadan yaza bilərlər. Başqa bir tərifə görə, bloqlar internetə qoşulan istənilən yerdən asanlıqla yaradıla və yenilənə bilən, bir və ya bir neçə idarəçiyə məqalələri dərhal dərc etməyə imkan verən veb səhifələrdir. Bloqda maraq doğuran mövzuya dair düşüncələr, təəssüratlar, fəaliyyətlər və araşdırmalar; Mətn, rəsm, fotoqrafiya, səs kimi müxtəlif multimedia növləri əlavə edilə və bu məsələlərlə bağlı başqalarından rəy alına bilər.

Təhsildə Bloqların İstifadəsi

Sinif Blogu: Bloqları virtual sinif otaqları kimi də düşünmək olar. Dünyanın hər yerindən insanlar öz fikirlərini bölüşə və fikirlərini ifadə edə bilərlər. Müəllimlər bloqlardan tələbələrə öyrənmə imkanları təmin etmək üçün istifadə edə bilərlər. Bundan əlavə, sinif bloqları eyni kursu tədris edən digər müəllimlərlə asan ünsiyyətə imkan verə bilər.

Onlayn Fayl Saxlama: Şagirdlərə öz bloq sahəsini təqdim etmək ənənəvi sinif mühitində bütün fərqləri yarada bilər. Şagird bloqları sinif bloqu ilə birlikdə sinifdə kağız istehlakını azalda bilər. Şagirdlər işlərini bütün auditoriyaların və müəllimlərinin görməsi üçün öz bloqlarında yerləşdirə bilərlər. Bloqların onlayn fayl yaddaşı kimi istifadəsinin müsbət tərəflərini aşağıdakı kimi qeyd etmək olar:
Şagirdlər bir daha işini itirməyəcəklər
Şagirdlərin bütün işlərini bloqda toplamaq tələbənin inkişaf prosesini görmək üçün yaxşı fürsət ola bilər.
Bloqlarla sinifdə görülən işlər bütün maraqlı tərəflər və tələbələrin valideynləri ilə şəffaf şəkildə paylaşıla bilər.

Onlayn Portfolio: Bloqları onlayn fayl yaddaşından virtual portfellərə çevirmək çox çətin bir addım deyil. Məktəblərdə tələbələrin hazırladıqları portfoliolar bloqlar vasitəsilə asanlıqla onlayn olaraq yaradıla bilər. Şagirdlər öz işlərindən seçdiklərini bloqlarında paylaşa və işlərini şərhlərə aça bilərlər.
Birgə Öyrənmə Sahəsi kimi Bloq: Bloqların digər mühüm potensialı odur ki, onlar şagirdlər üçün birgə öyrənmə sahələri təklif etməyə hazırdırlar. Kooperativ öyrənmə dünyanın bir çox ölkəsində getdikcə diqqəti cəlb edir. Bu kontekstdə bloqlar təkcə tələbələrin bir-birindən öyrənməsinə deyil, həm də rəqəmsal mühit sayəsində məkanından asılı olmayaraq yazıçı, alim, peşəkar ekspert kimi bir çox insanla birgə işləmək imkanı verir. Təlim prosesinə bir çox yeni alternativlər təqdim olunur (Richardson, 2006).
İnformasiya İdarəetməsində Bloqların İstifadəsi: Bloqlar yalnız şagirdlərin inkişafını təmin etmək məqsədi ilə istifadə edilmir. Məktəbdə vaxtaşırı görüşən komitələr, qruplar və valideyn-müəllim birlikləri kimi qruplar öz iclaslarının arxivini saxlamaq, internet üzərindən qrup üzvləri ilə söhbətləri davam etdirmək, qrup haqqında məlumat paylaşmaq və sənədləri asanlıqla saxlamaq üçün bloqdan istifadə edə bilərlər.

Bloqun Məktəb Saytı Olaraq İstifadəsi: Məktəb saytları araşdırıldığında bir çoxunun müasir olmadığı görülür. Yenilənməməyin səbəblərindən biri vebsaytları yeniləmək üçün texniki məlumatın və ya ekspert yardımının tələb olunmasıdır. Bloqların asanlıqla yaradılıb yenilənə bilməsi texniki biliklərə və mütəxəssislərə ehtiyacı azaldır. Məktəbdə ayrı-ayrı qruplara idarəçi hüquqlarının təmin edilməsi nəticəsində təşkilat qrupu tərəfindən məktəbdəki bütün fəaliyyətlərin birinci əldən qeyd edilməsi ilə məktəb saytının daim yenilənməsini təmin etmək olar.

Təhsildə Bloqların Faydaları

Kompüterlər şagirdlər üçün noutbuk və kitablardan daha cəlbedicidir. Noutbuklarda hazırlanması lazım olan ev tapşırıqları şagirdlər üçün darıxdırıcı olsa da, bloqlar internet əsaslı proqramlar olduğu üçün maraqlı ola bilər. Bundan əlavə, noutbuklara əlavə oluna bilməyən video və səs yazıları kimi multimedia faylları asanlıqla bloqlara əlavə edilə bilər. Öyrənmə nə qədər çox hisslərə müraciət etsə, bir o qədər mənalı və qalıcı olacaqdır. Bloqlar öyrənməyi dəstəkləmək üçün video, audio, qrafika və fotoşəkillər kimi multimedia növləri ilə asanlıqla dəstəklənə bilər və beləliklə, daha yaxşı öyrənmə əldə edilə bilər. Bundan əlavə, bloqlar öyrənmə prosesini zaman və məkan məhdudiyyətlərindən azad edir. Öyrənmə internetin olduğu yerdə davam edir.
Şagirdlərin dəftərlərində saxladıqları qeydlər yalnız onlara qalır. Bloqlar vasitəsilə tələbələr müxtəlif mövzularda bir-birlərinin araşdırmalarını öyrənmək, öz fikirlərini öyrənmək və qiymətləndirmək imkanı əldə edə, beləliklə də sosial öyrənmə mühiti yarada bilərlər. Bundan əlavə, müxtəlif səbəblərdən dərsə gələ bilməyən, həyəcanlı olduqları üçün istədiklərini və ya düşündüklərini ifadə etməkdə çətinlik çəkən şagirdlər bloqlardan istifadə edərək fikirlərini daha mütəşəkkil şəkildə ifadə edə bilərlər.
Şagirdlər öz bloqlarını yaradıb şərhlər almağa başlayanda onların izləndiyini və oxunduğunu anlayacaq və bu işdən həzz alacaqlar. Beləliklə, o, bloqunu yeniləməyə, istehsal etməyə və araşdırmaya davam edəcək. O, dərslərdə təkcə fiziki deyil, həm də öyrənmənin davamlılığını təmin edəcək zehni iştirak ölçüsü ilə iştirak edəcək. Wilsona görə, müxtəlif yerlərdən olan insanlar və onların valideynləri öz bloqlarına şərh yazdıqda tələbələr çox xoşbəxt olurlar.
Bloqlar müəllimlərə qiymətləndirmə baxımından da böyük üstünlüklər verir. Bloqların istifadəsi strukturalist nəzəriyyə ilə işlənmiş proses qiymətləndirmələrində çox faydalı olacaq. Dərslərin sıxlığı və müəllimlərin dərs yükünün çox olması səbəbindən prosesin qiymətləndirilməsində problem yaşayan müəllimlər, bloqların xronoloji quruluşu və tapşırıqları bloq səhifələrində saxlamaq imkanı kimi istifadə rahatlığından faydalana bilərlər. Bu yolla, şagirdin inkişafını daha yaxından izləyə bilən müəllimlər tələbələrə daha çox rəy və istiqamət verə bilərlər.

Bloqların Mənfi Aspektləri

Bloqların üstün tərbiyəvi xüsusiyyətləri və faydaları ilə yanaşı, mənfi cəhətlərinə də diqqət yetirilməlidir. Müəllimlər bloqlardan istifadə edərkən əlçatanlıq və şagirdlərin təhlükəsizlik problemləri ilə bağlı diqqətli olmalıdırlar (Ray, 2006).
Bloqdan istifadə etmək üçün kompüter və internet tələb olunur. Şagirdlərin əksəriyyətinin məktəblərdə kompüter və internetə çıxışı olsa da, son statistik məlumatlara görə, evdə belə deyil (Ray, 2006). Dövlət Planlaşdırma Təşkilatının “İnformasiya Cəmiyyəti Statistikası 2010” adlı araşdırmasına əsasən, 2010-cu ildə ölkəmizdə ev təsərrüfatlarında internetə çıxış 41,6% müəyyən edilmişdir (DPT, 2010). Bu məlumatların işığında müəllimlər təhsildə bloqlardan istifadə edərkən şagirdlərinin evdə kompüterlərinin və internetə çıxışının olub-olmamasını nəzərə almalıdırlar.

Şagirdlərin Təhlükəsizlik Problemləri

Şagirdlərin bloqlarında; Soyad, ev ünvanı və telefon nömrəsi kimi şəxsi məlumatların təqdim edilməməsinə diqqət yetirilməlidir (Richardson, 2009). Təhlükəsizlik məsuliyyət, uyğunluq və sağlam düşüncə ilə bağlıdır. İnternetə çıxışın olduqca asan olduğu günümüzdə şagirdlərə nəyin məqbul və təhlükəsiz, nəyin qeyri-məqbul olduğunu öyrətmək lazımdır (Richardson, 2006). Həyatdakı hər şey kimi, internetdən istifadənin də bəzi riskləri var. Bu riskləri aşağıdakı kimi misal göstərmək olar:
Şagirdlər uyğun olmayan məzmunlu səhifələrə daxil ola bilərlər. Yaşları və inkişafı ilə uyğun gəlməyən şəkillər və məlumatlarla qarşılaşa bilərlər.
Şiddətli oyunlara görə zorakılığa qarşı duyarsızlaşa bilərlər
Kimliklərini gizlədən, qanuni və sağlam olmayan mühitlərə çəkilən uyğunsuz insanlarla tanış ola bilərlər.
Kompüter qarşısında uzun müddət qaldıqları üçün antisosial ola bilərlər
Kompüter qarşısında sağlam oturma vərdişi olmayan tələbələr fiziki problemlər yaşaya bilər.
Şagirdlər bu kimi məsələlər barədə məlumatlandırıla bilər ki, onlar özlərini təhlükəsiz saxlaya bilsinlər.
Ən son texnologiya internet alətlərindən biri olan bloglar bir çox unikal və güclü xüsusiyyətlərə malikdir. Bu xüsusiyyətlərinə görə bloqlar istifadəsi asan təhsil alətləri kimi diqqəti cəlb edir. İnternetin olduğu hər yerdə istifadə edilə bilən bloglar müəllimlər, şagirdlər və idarəçilər tərəfindən bütün təhsil fəaliyyətlərində istifadə edilə bilər.
Öyrənmək artıq sinfin divarları arasında qalmır. Bu baxımdan bloqlar sinifdən kənar öyrənmə fəaliyyətlərini dəstəkləyir. Müxtəlif öyrənmə üslublarını dəstəkləyən bloglar demokratik alətlərdir. Hətta fikirlərini ifadə etməkdən utanan şagirdlər belə bloqlardan istifadə edərək fikirlərini bölüşmək imkanı əldə edirlər.
Bloqlardan istifadə edən tələbələr nəyi və nə qədər öyrənmək istədiklərinə qərar verir, seçdikləri sahədə ixtisaslaşmaq üçün araşdırma aparır və nəticələrini dərc edirlər. Bloqlardan istifadə edərkən öyrənmə məsuliyyətini öz üzərlərinə götürdükləri üçün, digər öyrənmə üsulları ilə müqayisədə daha çox öyrənmə baş verə bilər. Bloq yazılarına şərhlər sayəsində tələbələr auditoriya ilə fəal şəkildə əlaqə qurur və zaman keçdikcə öyrənmə bacarıqlarını təkmilləşdirə bilirlər. Bloqlar sayəsində müəllim mərkəzli təhsildən şagirdmərkəzli, konstruktivist tədrisə və aktiv öyrənməyə keçid əldə edilə bilər.



Metodika üzrə təlimçi, pedaqoq Sevinc Məmmədova