Təfəkkür – insanın hadisə və anlayışlar arasında əlaqələri dərk etmə, problemləri həll etmə və yeni bilik hasil etmə qabiliyyətidir.
Metodikada isə təfəkkür növlərinin inkişafı şagirdin idrak fəaliyyətinin əsas istiqaməti kimi qəbul olunur.

Abstrakt (Məntiqi) təfə5kkür


Şagirdin hadisələri, anlayışları, faktları ümumiləşdirilmiş formada, yəni real obyektlərdən ayrılmış şəkildə təhlil etməsi.

Metodik məqsəd: Şagirdlərdə anlayışları, qanunauyğunluqları, səbəb-nəticə əlaqələrini ümumiləşdirərək çıxarma bacarığını formalaşdırmaq.

Dərsdə nümunə:

Müəllim sual verir: “Bütün canlılar niyə tənəffüs edir?”
Şagird konkret nümunələr (insan, bitki, heyvan) əsasında düşünür, sonra ümumi nəticəyə gəlir: “Çünki həyat fəaliyyətini davam etdirmək üçün enerjiyə ehtiyac duyurlar.”

Formalaşdırır: məntiqi düşünmə, analiz-sintez, nəticə çıxarma bacarığı.
Metodlar: konseptual xəritə, anlayışın çıxarılması, “niyə?” və “nəticədə nə baş verir?” sualları.


Analitik təfəkkür

Problemi hissələrə bölüb, hər hissəni ayrıca təhlil etmək və sonra əlaqələndirərək nəticəyə gəlmək bacarığı.

Metodik məqsəd: Şagirdin məlumatı strukturlaşdırma və müqayisə etmə qabiliyyətini inkişaf etdirmək.

Dərsdə nümunə:
“Mətnin əsas ideyası nədir?” tapşırığında şagird cümlələri hissə-hissə təhlil edir, əsas fikri və köməkçi fikirləri ayırır.

Formalaşdırır: səbəb-nəticə əlaqələrinin müəyyənləşdirilməsi, fərqlərin və oxşarlıqların tapılması.
Metodlar: Venn diaqramı, analitik cədvəl, problem sualları, müqayisəli analiz.


Praktik təfəkkür

Əldə olunan biliyin real həyatda tətbiq edilməsi, praktik tapşırıqlarla əlaqələndirilməsi.

Metodik məqsəd: Şagirdin öyrəndiklərini fəaliyyətdə tətbiq etmə bacarığını inkişaf etdirmək.

Dərsdə nümunə:

Riyaziyyat dərsində “ölçü vahidlərini” öyrənən şagirdə verilən tapşırıq: “Sinifin uzunluğunu ölç və nəticəni metr və santimetrlə ifadə et.”


Formalaşdırır: tətbiqetmə, problem həlli, situativ düşünmə bacarığı.
Metodlar: layihə əsaslı öyrənmə, oyunlaşdırma, situasiya tapşırıqları, tədqiqat işi.


Produktiv (yaradıcı) təfəkkür

Şagirdin yeni ideyalar yaratması, fərqli yanaşmalar tapması və orijinal məhsul ortaya qoyması.

Metodik məqsəd: Şagirdin yaradıcılıq və innovativ düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirmək.

Dərsdə nümunə:
Müəllim deyir: “Əgər sən iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaq üçün bir ixtira etsaydın, bu nə olardı?”
Şagird öz fərdi ideyasını təqdim edir.


Formalaşdırır: yaradıcı düşüncə, tənqidi baxış, orijinal fikir yürütmə.
Metodlar: beyin həmləsi, sinkveyn, rollu oyun, ideya qutusu, layihə təqdimatı.



Abstrakt təfəkkürü inkişaf etdirmək üçün anlayış və məntiq tapşırıqları,
Analitik təfəkkürü üçün müqayisə və təhlil tapşırıqları,
Praktik təfəkkürü üçün fəaliyyət yönümlü tapşırıqlar,
Produktiv təfəkkürü üçün yaradıcılıq və innovasiya tələb edən iş üsulları seçməlidir.



Metodika üzrə mütəxəssis, təlimçi, pedaqoq Məmmədova Sevinc, əlaqə: 051 771 70 72