"Təhsilin 'Zərif' Qulları: Rəqəmlər arasında itən qadın müəllim nüfuzu"
Azərbaycan təhsil sisteminin idarəedici sütunları olan Elm və Təhsil Nazirliyi (ETN), Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi (MÜTDA) və Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu (ARTİ) üçbucağında qadın müəllimlərin statusu və onlara verilən "dəyər" məsələsi bu gün ciddi suallar doğurur.
Tehsilmedia.az qeyd edir ki, statistik olaraq təhsil işçilərinin böyük əksəriyyətini qadınlar təşkil etsə də, bu "kəmiyyət" üstünlüyü təəssüf ki, hər zaman "keyfiyyətli" iş şəraiti və mənəvi dəyərlə nəticələnmir.
MÜTDA-nın yaradılması ilə idarəetmədə çeviklik vəd edilsə də, qadın müəllimlər üçün bu, daha çox hesabatlılıq yükü demək oldu.
Agentliyin yerlərdəki idarəetmə mexanizmi çox vaxt müəllimin fəaliyyətini rəqəmsal platformalardakı (məsələn, "emis") "quş qoymaq" əməliyyatına endirib. Qadın müəllim həm sinifdə pedaqoq, həm evdə ana, həm də məktəbdə "texniki işçi" kimi yüklənir. Agentliyin "dəyəri" çox vaxt müəllimin psixoloji durumunu deyil, yalnız sənəd üzərindəki göstəricilərini ölçməklə məhdudlaşır.
ARTİ tərəfindən hazırlanan metodik çərçivələr və sertifikasiya imtahanları qadın müəllimlərin ən böyük "kabusu"na çevrilib.
İllərlə təcrübəsi olan, minlərlə şagird yetişdirmiş qadın müəllimlərin biliyinin 120 dəqiqəlik testlə "ölçülməsi" və bu prosesin yaratdığı kütləvi stress müəllim nüfuzuna vurulan zərbədir. "Dəyər vermək" müəllimi imtahan qorxusu ilə maaş artımı arasında sıxmaq deyil, ona yaradıcı mühit təmin etməkdir. ARTİ-nin hazırladığı proqramlar çox vaxt sinifdəki real vəziyyətdən uzaq, akademik və mücərrəd xarakter daşıyır.
Nazirlik səviyyəsində qadın müəllimlərin sosial müdafiəsi hələ də "minimum ehtiyaclar" səviyyəsindədir.
8 Mart təbriklərində "Zəriflik və sevgi"dən bəhs edən nazirlik, reallıqda müəllimənin sosial rifahını (uşaq bağçası problemi, iş saatlarının tənzimlənməsi, tibbi sığortanın əhatə dairəsi) prioritetə çevirmir. Qadın müəllimin dəyəri yalnız bayramlarda səslənən şablon cümlələrlə deyil, onun peşə nüfuzunun cəmiyyətdə (valideyn və şagird qarşısında) qorunması ilə ölçülməlidir. Nazirliyin kommunikasiya siyasəti çox vaxt müəllimin səhvini tapıb ictimailəşdirməyə, nəinki onun uğurunu dəyərləndirməyə yönəlir.
Səmimi olsaq, sistemdə müəllimə "icraçı" kimi baxılır, "strateq" kimi yox. Qadın müəllimlər üçün:
Mənəvi yük : Cəmiyyətin bütün tərbiyə yükü müəllimənin çiyinlərinə qoyulub, lakin o, hər hansı bir problemdə (məsələn, şagird davranışı) ilk günahlandırılan tərəf olur.
Karyera baryeri: Məktəblərdə müəllimlərin 80-90%-i qadın olsa da, yuxarı idarəetmə orqanlarında (ETN, ARTİ, MÜTDA rəhbərliyi) qadınların təmsilçiliyi bu nisbətlə qətiyyən uyğun gəlmir.
İnzibati təzyiq: Monitorinqlər, yoxlamalar və "yenilik" adı altında gətirilən hər bir bürokratik addım qadın müəllimin onsuz da az olan asudə vaxtını əlindən alır.
ETN, MÜTDA və ARTİ qadın müəllimlər üçün "sistem" qurub, lakin "ruh" qura bilməyib. Həqiqi dəyər, müəllimi imtahanla qorxutmaqda deyil, onun sinifə girəndə özünü güvəndə, maddi olaraq təmin olunmuş və cəmiyyət tərəfindən toxunulmaz hiss etməsindədir.
8 Martda gül vermək asandır, əsas məsələ müəllimənin sındırılan nüfuzunu bərpa etməkdir.
