Azərbaycanda ali təhsil sistemi 1990-cı illərdən sonra sürətlə inkişaf etməyə başlayıb. Ölkədə həm dövlət, həm də özəl universitetlərin sayı artıb, müxtəlif ixtisaslar üzrə yeni tədris müəssisələri yaradılıb. Lakin bütün bu genişlənməyə baxmayaraq, bəzi ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti müxtəlif səbəblərdən tamamilə dayandırılıb. Bu universitetlər artıq fəaliyyət göstərmir, tələbələr isə başqa ali məktəblərə yönləndirilib və ya təhsillərini dayandırmaq məcburiyyətində qalıb.

Həmçinin rəsmi məlumata görə, 1993-1995-ci illərdə Azərbaycanda 40-dək qanunsuz özəl ali təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərib.

AzEdu.az Azərbaycanda artıq fəaliyyət göstərməyən özəl universitetləri təqdim edir.

Müstəqil Azərbaycan Universiteti Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş özəl ali təhsil müəssisələrindən biridir. Universitet 1996-cı ildə yaradılıb və ölkədə müxtəlif ixtisaslarda təhsil verib. Həmin dövrdə ölkədə özəl ali təhsil müəssisələrinin sayı artmaqda idi və Müstəqil Azərbaycan Universiteti də bu sahədə fəaliyyət göstərən əsas universitetlərdən biri olub. Universitetin rektoru Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) Binəqədi təşkilatının sədri Abbas Mustafayev idi.

Universitetin fəaliyyəti bir müddət davam etdikdən sonra lisenziyası dövlət tərəfindən uzadılmayıb. 2004-cü ildə universitetin Təhsil Nazirliyi tərəfindən tələb olunan lisenziya şərtlərinə əməl etmədiyi müəyyən olunub. Bunun əsas səbəbi universitetin Dövlət Qəbul Komissiyasının icazəsi olmadan tələbə qəbul etməsi və ali təhsil standartlarına uyğun fəaliyyət göstərməməsi idi.

Nəticədə, 2006-cı ildə Müstəqil Azərbaycan Universitetinin lisenziyası rəsmi şəkildə ləğv edilib və universitetin fəaliyyəti dayandırılıb. Bu qərar bir sıra tələbələrin digər ali təhsil müəssisələrinə köçürülməsi ilə nəticələnib və müəyyən mübahisələrə səbəb olub. Bağlanmanın əsas səbəbləri qanunsuz tələbə qəbulu, dövlət standartlarına əməl etməmək və lisenziya şərtlərinə cavab verməmək idi.

Bu qalmaqal bir neçə il davam edib, məsələyə müxtəlif məhkəmə instansiyalarında baxılıb. Tələbələr hətta aclıq aksiyasına belə əl atıblar. MAU-nun təsisçisi Abbas Mustafayev 2015-ci ilin aprelində dünyasını dəyişib.

Azərbaycan Beynəlxalq Universiteti də fəaliyyəti dayandırılan universitetlərdən biridir. 1997-ci il oktyabrın 17-də Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatından keçərək özəl ali məktəb statusu alıb, 1998-ci ildə isə Təhsil Nazirliyi tərəfindən lisenziya verilib. Universitet bakalavr, magistr və doktorantura səviyyələrində müxtəlif fakültələrdə – o cümlədən tibb, iqtisadiyyat, hüquq və digər sahələrdə təhsil verib və özəl sektor üçün mühüm təhsil ocaqlarından biri sayılıb. ABU-nun təsisçisi və rektoru hüquq elmləri doktoru, professor Elşad Abdullayev idi.

177809

Lakin universitetin fəaliyyəti davamlı olmayıb. 2010-cu il sentyabrın 1-də Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə onun lisenziyası uzadılmayıb və fəaliyyətinə son qoyulub. Lisenziyanın müddəti 2010-cu ilin iyulunda bitib və ekspert qrupu tərəfindən keçirilən araşdırmada tədris prosesində, material-texniki bazada və idarəetmədə ciddi nöqsanların olduğu müəyyən edilib. Bunlara tədris proqramlarında normativ sənədlərin pozulması, laboratoriyalar və sahə tədrisinin yetərsizliyi, elmi dərəcəsi olmayan müəllimlərin dərs keçməsi, tələbələrin köçürülməsi və sənədlərin saxtalaşdırılması kimi problemlər daxil idi. Bu səbəblərdən komissiya lisenziyanı uzatmamaq qərarı verib.

Qərar verildikdən sonra universitetin fəaliyyəti dayandırılıb, tələbələrin başqa ali təhsil müəssisələrinə köçürülməsi həyata keçirilib. Həmin dövrdə Təhsil Nazirliyi tələbələrin diplom və borclarının tanınması və təhsillərini davam etdirməsi üçün digər özəl universitetlərlə əlaqələndirmə aparıb. Universitetin rektoru və rəhbərliyi ölkədən çıxıb, binalar və ərazi sonradan istifadəsiz qalıb.

Azərbaycan İctimai-Siyasi Universiteti (AİSU) - bu özəl ali məktəb Nazirlər Kabinetinin 11 oktyabr 1997-ci il tarixli sərəncamı ilə dövlət qeydiyyatından keçib. AİSU Bakı şəhərində yerləşib və əsasən sosial, ictimai-siyasi və humanitar ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı aparıb. Universitet bir müddət fəaliyyət göstərdikdən sonra lisenziyasının müddəti bitənədək tədris prosesinə davam edib.

Lakin 7 iyul 2014-cü ildə Təhsil Nazirliyi AİSU-ya verilmiş lisenziyanın müddətinin uzadılmaması barədə qərar qəbul edib və universitetin fəaliyyətinə son qoyulub. Bu qərar universitetdə aparılan yoxlamalar nəticəsində tədris prosesinin formal xarakter daşıması, elmi-pedaqoji heyətin və kafedraların qaydalara uyğun olmaması, maddi-texniki bazanın normativ tələblərə cavab verməməsi kimi ciddi çatışmazlıqların müəyyən edilməsi ilə əsaslandırılıb.

Bakı Asiya Universiteti - Bakı şəhərində əvvəllər fəaliyyət göstərmiş özəl ali təhsil müəssisəsidir. Universitet 1995-ci ildə ölkədə dövlət qeydiyyatından keçərək özəl universitet statusu alıb və müəyyən müddət ərzində bakalavr və magistr pillələrində təhsil verib. Mənbələrdə göstərilir ki, universitet müxtəlif ixtisaslar üzrə təhsil təklif edib və təhsil dili əsasən Azərbaycan və rus dillərində olub.

Universitetin fəaliyyəti davam etdikdən sonra 2015-ci ildə ali məktəbin Elmi Şurası qərar verərək fəaliyyətini müvəqqəti dayandırmaq barədə nazirliyə müraciət edib. Bu müraciət nəticəsində Təhsil Nazirliyi qərarı qəbul edib və Bakı Asiya Universitetinin 8 ixtisas üzrə təhsil alan 270 tələbəsinin digər ali təhsil müəssisələrinə yerləşdirilməsinə icazə verib.

Universitetin fəaliyyəti uzun müddət bərpa olunmayıb və 2025-ci ilin fevralında hüquqi şəxs kimi rəsmi olaraq ləğv edildiyi elan edilib. Bu o deməkdir ki, artıq universitet hüquqi statusunu itirib və fəaliyyətini davam etdirməyəcək. Kreditorlara iki ay müddətində tələb və iddialarını təqdim etmələri bildirilib. Mənbələrə görə, 2015-ci ildən sonra fəaliyyətin dayandırılması və 2025-ci ildə ləğv olunması universitetin son mərhələsi hesab olunur.

baki-asiya-universiteti-legv-olundu

Qafqaz Universiteti - Azərbaycanda əvvəllər fəaliyyət göstərmiş özəl ali təhsil müəssisələrindən biridir. Universitet 1993‑cü ildə Bakıda yaradılıb və ölkədə özəl ali təhsilin inkişafında mühüm rol oynayan təhsil ocaqlarından biri olub. O, həm beynəlxalq təhsil standartlarının tətbiqi, həm də kredit sisteminin geniş istifadəsi baxımından fərqlənib və Azərbaycan ilə Türkiyə arasında elmi‑mədəni əlaqələrin gücləndirilməsinə töhfə verib. Universitetdə bakalavr, magistr və doktorantura pillələrində təhsil verilib və universitetin tələbə sayı bir müddət 5000‑ə yaxınlaşıb.

Lakin 2016‑cı ildə universitetin təsisçisi Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinə rəsmi şəkildə universitetin bağlanması barədə qərar verib. Azərbaycan Təhsil Nazirliyi həmin müraciətə əsaslanaraq universitetin bağlanmasını rəsmi elan edib və təhsil alan tələbələrin təhsillərinin davam etdirilməsi üçün işçi qrup yaradılacağını bildirib. Bu qərar 20 iyul 2016‑cı il tarixində ictimaiyyətə açıqlanıb.

Universitetin bağlanmasında rəsmi olaraq göstərilən səbəb təsisçinin qərarı olsa da, mənbələrdə Qafqaz Universitetinin Türkiyədəki çevriliş cəhdi və bu kimi siyasi əlaqələrlə bağlı narahatlıqların da rol oynadığı iddiaları yer alıb. Bu kontekst xüsusilə 2016‑cı ilin hadisələri ilə əlaqədar bəzi beynəlxalq mənbələrdə qeyd olunub.

Qeyd edək ki, hazırda keçmiş Qafqaz Universitetinin binasında Bakı Mühəndislik Universiteti (BMU) fəaliyyət göstərir.


undefined

Bakı İslam Universiteti (BIU) - Azərbaycanda əvvəllər fəaliyyət göstərmiş ali dini təhsil müəssisələrindən biridir. O, 1991‑ci ildə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) nəzdində Bakı İslam Mədrəsəsinin bazası əsasında formalaşdırılıb və ali dini təhsil ocağı kimi fəaliyyətə başlayıb. İlk olaraq 1989‑cu ildə mədrəsə kimi yaradılmış bu təhsil müəssisəsi sonradan ali təhsil səviyyəsinə keçərək universitet statusu alıb.

Universitetdə İslam elmləri, şəriət və dini təhsil sahələrində dərslər keçirilib və o, Azərbaycanda dini təhsil müəssisələri arasında mühüm rol oynayıb. 2009‑cu ildə Təhsil Nazirliyi Bakı İslam Universitetinə 5 illik xüsusi razılıq (lisenziya) verib ki, bu da fəaliyyətinin qanuni statusunu möhkəmləndirib.

Lakin zamanla ölkədə dini təhsil sistemi yenidən tənzimləndikdən sonra struktur dəyişiklikləri BIU‑nun gələcəyinə təsir edib. 2018‑ci ilin yaz aylarında Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun yaradılması nəticəsində dövlət ali dini təhsilin təşkilini bu institut çərçivəsində davam etdirməyi üstün tutub. Nəticədə 2018‑ci ildə Bakı İslam Universitetinin fəaliyyəti rəsmi olaraq dayandırılıb və həmin il birinci kursa qəbul olunmuş tələbələr digər universitetlərə köçürülüb.




“Naxçıvan” Universiteti - Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşmiş özəl ali təhsil müəssisəsi olub. Universitetin tarixi 1994‑cü ilə qədər gedir – əvvəlcə Naxçıvan bazası kimi fəaliyyət göstərib, sonra isə 05 iyul 1999‑cu il tarixində Ədliyyə Nazirliyində “Naxçıvan Özəl Universiteti” adı ilə dövlət qeydiyyatından keçərək rəsmi ali təhsil ocağı statusu alıb. Bu universitet Naxçıvan şəhərində yerləşən yeganə özəl ali məktəblərdən biri hesab olunub.

Universitet illər ərzində müxtəlif ixtisaslarda təhsil verib, lakin son zamanlar onun fəaliyyəti ilə bağlı dəyişikliklər baş verib. 2023‑2024‑cü illərdə mediada və sosial şəbəkələrdə universitetin bağlanması ilə bağlı xəbərlər yayımlanıb. Daha sonra rəsmi məlumatlara görə, 2024‑cü ilin fevral ayında universitetin təsisçisi nazirliyə fəaliyyətin dayandırılması barədə müraciət edib və universitetin bağlanması qərarı həyata keçirilib. 2024‑cü ilin 3 sentyabrında “Naxçıvan” Universitetinin MMC formasında ləğv edildiyi elan olunub. Universitetdə 4‑cü kursda oxuyan tələbələr həmin il məzun olub, aşağı kurs tələbələri isə başqa universitetlərə köçürülüb.

“San Marino” Universiteti – 1990‑cı illərin sonu və 2000-ci illərin əvvəllərində Mingəçevirdə fəaliyyət göstərib. O zaman bu özəl təhsil müəssisəsinin rəsmi adı belə olub: San-Marino Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Akademik Mərkəzinin Azərbaycan filialı. Bu özəl ali məktəb 1997-ci ildə Təhsil Nazirliyinin nəzdindəki Dövlət Ali Ekspert Komissiyası tərəfindən qeydiyyata alınıb. Həmin dövrdə ölkənin ən qalmaqallı təhsil müəssisəsi kimi tanınan “San Marino” universiteti qanunsuz tələbə qəbulları həyata keçirib. Bəzi məlumatlara görə, hətta ad-soyadını yaza bilməyən şəxslər belə “San Marino” Universitetinə qəbul olunub, onlara saxta tələbə bileti və diplomlar verilib.

Tədrisin təşkilindəki ciddi pozuntulara görə 2001-ci ildə San-Marino Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının Akademik Mərkəzinin Azərbaycan filialının fəaliyyəti dayandırılıb. Universitetin Göyçay və Bərdə filiallarının da işi dayandırılıb.

Bakıda Amerika Universiteti (BAU) - təhsilin amerikan modelini təcəssüm etdirən ingilisdilli qeyri-dövlət ali təhsil müəssisəsi olub.

Bakıda Amerika Universiteti (BAU) 17 yanvar 1995‑ci ildən 19 avqust 2000‑ci ilə qədər fəaliyyət göstərib. 2000-ci ildə təsisçilərin təklifi əsasında Ədliyyə Nazirliyinin qərarı ilə universitetin dövlət qeydiyyatı və Təhsil Nazirliyi tərəfindən verilən lisenziya ləğv edilib.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda bağlanan özəl universitetlərlə yanaşı, onların ayrı-ayrı rayonlardakı filiallarının fəaliyyətinə də son qoyulub.

Rəsmi məlumata görə, 1999-cu ildə keçmiş Təhsil Naziriliyində aparılan araşdırmaların nəticələri əsasında müxtəlif özəl ali məktəblərin 18 filialı bağlanıb. Onların hamısının qanunsuz fəaliyyət göstərdiyi müəyyənləşdirilib. Dövlət qeydiyyatından keçməmiş həmin filialların verdiyi diplomlar isə etibarsız hesab olunub.

Bundan başqa, xarici ölkə ali təhsil müəssisələrinin Azərbaycanda qanunsuz yaradılmış 16 filialı və tədris məntəqəsi də keçmiş Təhsil Naziriliyi tərəfindən qapadılıb.

Belə ki, keçmiş Təhsil Nazirliyinin vəsatəti əsasında məhkəmənin müvafiq qərarları ilə 2000-ci illərin əvvəllərində Dağıstan Dövlət Universitetinin, Sankt-Peterburq Xarici İqtisadi Əlaqələr, İqtisadiyyat və Hüquq İnstitutunun, Cənubi-Rusiya Humanitar İnstitutunun, Kiyev Reklam İnstitutunun, Moskva Hüquq və İdarəetmə Akademiyasının, Dnepropetrovsk Milli Universitetinin Bakı filiallarının, habelə Rusiya Federasiyası Maymonid adına Dövlət Klassik Akademiyasının Bakı tədris məntəqəsinin fəaliyyətləri dayandırılıb.

Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, həmin müəssisələr tərəfindən qanunsuz tələbə qəbulu aparılıb, mövcud qanunvericiliyə zidd olaraq məzunlara diplomlar verilib, tələbələrin icazəsiz köçürülməsi həyata keçirilib.