Kafedra sistemindən imtina ali təhsildə dönüş nöqtəsi ola bilər
Kafedra sistemindən imtina ali təhsildə dönüş nöqtəsi ola bilər
"UNEC-də ənənəvi kafedra sisteminin ləğvi ali təhsildə idarəetmə fəlsəfəsinin dəyişdiyini göstərən ciddi institusional addımdır. Bu qərar təkcə struktur islahatı deyil, universitet-əmək bazarı münasibətlərinə, akademik çevikliyə və nəticəyönümlü kadr hazırlığına yönəlmiş yanaşmanın göstəricisidir".
Bu fikirləri AzEdu.az-a açıqlamasında Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin üzvü, deputat Elnarə Akimova qeyd edib.
Deputat bildirib ki, əslində UNEC-in atdığı bu addım qlobal ali təhsil tendensiyaları ilə uzlaşır və gecikmiş, amma zəruri islahat kimi qiymətləndirilə bilər:
"Ənənəvi kafedra modeli postsovet ali təhsil sisteminin əsas dayaqlarından biri olub. Bu modeldə tədris və elmi fəaliyyət əsasən fənn mərkəzli, qapalı və sərt iyerarxiya üzərində qurulurdu. Kafedralar uzun illər ərzində dəyişməz strukturlar kimi fəaliyyət göstərir, fənlərarası əməkdaşlıq zəif olur, akademik çeviklik isə minimum səviyyədə qalırdı. Müasir iqtisadiyyatın isə belə “sabit” strukturlara ehtiyacı yoxdur. Bu gün əmək bazarı konkret ixtisasdan çox, bacarıqların kombinasiyasını, analitik düşüncəni, çevikliyi və multidissiplinar yanaşmanı tələb edir.
Məhz bu səbəbdən dünyanın aparıcı universitetlərinin böyük əksəriyyəti klassik kafedra modelindən ya tam imtina edib, ya da onu köklü şəkildə transformasiya edib. Məsələn, ABŞ-da Harvard, Stanford, MIT kimi universitetlərdə tədris əsasən “school”, “department” və ya “program” əsaslı qurulur, lakin bu strukturlar sərt inzibati vahidlər deyil. Akademik heyət eyni vaxtda bir neçə proqramda dərs deyə, tədqiqatlar isə real problemlər ətrafında formalaşan mərkəzlərdə cəmləşə bilir.
Böyük Britaniyada da son 20 ildə universitetlər “research center”, “institute” və “teaching unit” modellərinə üstünlük verməyə başlayıblar. Almaniyada isə “chair system” saxlanılsa da, real qərarvericilik fənlərarası tədqiqat qrupları və layihə əsaslı strukturlar üzərində qurulub.UNEC-də kafedra sisteminin ləğvi bu mənada universiteti daha çevik idarəetmə modelinə keçirə bilər. Bu, proqram əsaslı tədrisin genişlənməsinə, fənlərarası modulların yaradılmasına və akademik heyətin potensialından daha səmərəli istifadəyə imkan verir. Məsələn, iqtisadiyyat, data analitikası, maliyyə texnologiyaları, dayanıqlı inkişaf kimi sahələr artıq klassik “bir kafedra- bir fənn” yanaşması ilə effektiv şəkildə tədris oluna bilmir. Bu sahələr bir neçə elm sahəsinin kəsişməsində formalaşır və məhz yeni struktur bu ehtiyaca cavab verir".
Bu modelin digər universitetlərdə tətbiqi isə prinsip etibarilə mümkündür, lakin avtomatik deyil
"Burada əsas risk struktur dəyişikliyinin məzmun dəyişikliyini üstələməsidir. Əgər kafedralar ləğv olunur, amma onların yerini real səlahiyyətlərə malik proqram ofisləri, akademik şuralar və əmək bazarı ilə əlaqəli mexanizmlər tutmursa, islahat formal xarakter daşıya bilər. Xarici təcrübə göstərir ki, struktur islahatı paralel olaraq üç istiqamətdə aparılmalıdır: tədris proqramlarının yenilənməsi, müəllimlərin qiymətləndirilmə sisteminin dəyişdirilməsi və işəgötürənlərlə institusional əməkdaşlıq.
Əmək bazarına təsir baxımından bu qərarın potensialı kifayət qədər yüksəkdir. OECD və Dünya Bankının ali təhsillə bağlı hesabatlarında açıq şəkildə qeyd olunur ki, işəgötürənlər diplomdan daha çox bacarıqlar toplusuna diqqət yetirirlər. Bu bacarıqlar isə rigid kafedra sistemi olan universitetlərdə çətin formalaşır. Proqram əsaslı, layihə yönümlü və praktiki bacarıqlara fokuslanan modellər məzunların məşğulluq səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Məsələn, Finlandiya və Niderland universitetlərində bu model tətbiq olunduqdan sonra məzunların ilk 6 ayda iş tapma göstəriciləri nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəlib.
UNEC üçün bu islahatın uğuru bir şərtdən asılı olacaq: universitet daxili akademik mədəniyyətin dəyişib-dəyişməməsindən. Əgər yeni model müəllimlərə daha çox akademik azadlıq, tələbələrə daha çox seçim imkanı və əmək bazarına daha yaxın proqramlar təqdim edərsə, bu addım Azərbaycan ali təhsilində dönüş nöqtəsi ola bilər. Əks halda, kafedra lövhələrinin sökülməsi mahiyyət etibarilə heç nəyi dəyişməyəcək.
Ümumiyyətlə, UNEC-in ənənəvi kafedra sistemindən imtinası doğru istiqamətdə atılmış cəsarətli addımdır. Bu addım düzgün icra olunduğu təqdirdə digər universitetlər üçün də nümunəyə çevrilə, ali təhsilin iqtisadiyyatla əlaqəsini gücləndirə və əmək bazarının real tələblərinə cavab verən kadr hazırlığına ciddi töhfə verə bilər. Burada əsas məsələ struktur deyil, düşüncə tərzinin dəyişməsidir".
