İmtahan üçün yox, həyat üçün lazım olan fənlər

Məktəblərdə “ikinci dərəcəli fənlər” kimi təqdim olunan dərslər var: texnologiya, musiqi, təsviri incəsənət, fiziki tərbiyə, həyat bilgisi, əmək, hətta bəzən informatika. Adından da göründüyü kimi, bu fənlər çox vaxt əsas – riyaziyyat, ana dili, xarici dil və ya təbiət fənlərinin kölgəsində qalır. Saatları azaldılır, formal keçirilir, qiymətləndirmədə ciddi qəbul olunmur. Halbuki reallıq tam əksini deyir: məhz bu “ikinci dərəcəli” adlandırılan fənlər şagirdin həyatı üçün əsas fənlərdən daha çox şey verir.

Tehsilmedia.az bildirir ki, əsas fənlər şagirdə bilik ötürür. İkinci dərəcəli sayılan fənlər isə onu həyata hazırlayır. Riyaziyyat düstur öyrədir, amma texnologiya problemi necə həll etməyi öyrədir. Ana dili qaydaları öyrədir, musiqi isə hissləri ifadə etməyi, dinləməyi və səbirli olmağı formalaşdırır. Fizika qanunları izah edir, fiziki tərbiyə isə sağlam yaşamağı, komanda ruhunu və intizamı aşılayır.

Bu fənlər uşağın yalnız akademik deyil, emosional, sosial və praktiki inkişafını təmin edir. Şagird məktəbdən çıxanda təkcə imtahan suallarını cavablandırmalı deyil, özünü tanımalı, stressi idarə etməli, əməkdaşlıq etməli, yaradıcılıq göstərməli, gündəlik həyatda bacarıqlı olmalıdır. Bu bacarıqları isə heç bir test mərkəzli fənn təkbaşına verə bilmir.
Texnologiya dərsi uşağa əli ilə işləməyi, istehsal etməyi, nəticə görməyi öyrədir. Bu fənn olmayan məktəbdə uşaq yalnız istehlakçı kimi böyüyür. Təsviri incəsənət təxəyyülü genişləndirir, fərqli düşünməyi formalaşdırır. Musiqi emosional balans yaradır, uşağın daxili dünyasını sakitləşdirir. Fiziki tərbiyə isə sağlamlıqla yanaşı, özünə inam və liderlik bacarığı qazandırır.

Zidiyyət ondadır ki, böyüklərin gündəlik həyatda ən çox ehtiyac duyduğu bacarıqlar məhz məktəbdə ən az ciddiyə alınan fənlərdə formalaşır. İnsan iş həyatında riyazi tənliklərdən çox ünsiyyət qurmağa, komandada işləməyə, problemi operativ həll etməyə, yaradıcılıq göstərməyə məcbur qalır. Bütün bunların bünövrəsi isə “ikinci dərəcəli” deyilən fənlərdə qoyulur.

Bu fənlərin ikinci dərəcəli adlandırılması həm müəllimə, həm şagirdə, həm də valideynə yanlış mesaj verir: guya bu dərslər əhəmiyyətsizdir. Nəticədə şagird maraqsızlaşır, müəllimin motivasiyası azalır, məktəb isə birtərəfli, imtahan yönümlü bir məkana çevrilir.

Əslində isə fənləri əsas və ikinci dərəcəliyə bölmək kökündən yanlışdır. Hər fənn fərqli bir insan keyfiyyəti formalaşdırır. Birini çıxardıqda, şəxsiyyət natamam qalır. Güclü təhsil sistemi yalnız yüksək bal toplayan yox, sağlam, düşünən, yaradan və cəmiyyətə uyğunlaşan insan yetişdirməlidir.

Ona görə də sual belə olmalıdır: hansı fənn daha vacibdir? Cavab sadədir – şagirdin həyatına daha çox toxunan fənn. Və çox vaxt bu, illərdir “ikinci dərəcəli” deyib kənara atdığımız fənlər olur.