Peşə təhsili dünyada necə qurulub? - Xarici ölkələrin təcrübəsi
Xarici ölkələrdə peşə təhsili müasir əmək bazarının tələblərinə uyğun kadrların hazırlanmasında mühüm rol oynayır. Dünyanın inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələri peşə təhsilini iqtisadi artımın, sənayeləşmənin, texnoloji yenilənmənin və sosial rifahın əsas dayaqlarından biri kimi qəbul edirlər. Bu səbəbdən peşə təhsili sistemləri ölkədən ölkəyə fərqlənsə də, onların hamısını birləşdirən əsas məqsəd ixtisaslı, praktik bacarıqlara malik və rəqabətqabiliyyətli işçi qüvvəsinin formalaşdırılmasıdır.
AzEdu.az xarici ölkələrdəki peşə təhsili haqqında araşdırma yazısını təqdim edir.
Türkiyədə peşə təhsili dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Peşə və texniki liseylər, həmçinin peşə məktəbləri vasitəsilə şagirdlər erkən yaşlardan əmək bazarına yönəldilir. Türkiyədə peşə təhsili əsasən orta təhsil səviyyəsində başlayır və sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, xidmət sahələri üzrə ixtisaslar təklif olunur. Son illərdə Türkiyə hökuməti işəgötürənlərlə əməkdaşlığı genişləndirmiş, şagirdlərin istehsalat təcrübəsi imkanlarını artırmışdır. Peşə təhsili alan məzunlar həm daxili bazarda, həm də xarici ölkələrdə iş tapmaq imkanına malik olurlar.
Ukraynada peşə təhsili əsasən texniki məktəblər və peşə liseyləri vasitəsilə həyata keçirilir. Bu ölkədə peşə təhsili sənaye, maşınqayırma, kənd təsərrüfatı və xidmət sahələri üçün kadr hazırlığına yönəlib. Ukraynada peşə təhsilinin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun praktik yönümlü olmasıdır. Şagirdlər istehsalat müəssisələrində təcrübə keçərək real iş bacarıqları əldə edirlər. Son illərdə Avropa İttifaqı standartlarına uyğunlaşma istiqamətində islahatlar aparılır.
Rusiyada peşə təhsili “orta ixtisas təhsili” sistemi çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Texnikumlar və kolleclər vasitəsilə müxtəlif sahələr üzrə ixtisaslı kadrlar hazırlanır. Rusiya peşə təhsili sistemi əsasən sənaye, enerji, nəqliyyat və texniki sahələrə fokuslanır. Burada peşə təhsili ali təhsilə alternativ deyil, onu tamamlayan və əmək bazarına birbaşa çıxış yaradan bir pillə kimi qəbul edilir.
Polşada peşə təhsili Avropa təhsil sisteminə inteqrasiya olunmuş formada qurulub. Peşə məktəbləri və texniki liseylər vasitəsilə şagirdlər həm nəzəri biliklər, həm də praktik bacarıqlar əldə edirlər. Polşa peşə təhsilində işəgötürənlərin iştirakı mühüm yer tutur. Avropa İttifaqının dəstəyi ilə Polşada peşə təhsilinin keyfiyyəti yüksəldilmiş, müasir texnologiyalar tədris prosesinə daxil edilmişdir.
Belarusda peşə təhsili dövlət tərəfindən mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunur. Peşə liseyləri və texniki məktəblər sənaye və istehsal sahələri üçün kadr hazırlayır. Burada peşə təhsili alan tələbələr təhsil müddətində istehsalat təcrübəsi keçir və məzun olduqdan sonra dövlət və ya özəl sektorda işlə təmin olunma imkanına malik olurlar.
Moldovada peşə təhsili əsasən kənd təsərrüfatı, xidmət və texniki sahələr üzrə inkişaf etdirilir. Bu ölkədə peşə təhsili gənclərin işsizliyinin azaldılması üçün əsas vasitələrdən biri hesab olunur. Avropa strukturları ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Moldovada peşə təhsilinin modernləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılır.
Çində peşə təhsili çox geniş və çoxpilləli sistemə malikdir. Çin hökuməti sənayeləşmə və texnoloji inkişaf fonunda peşə təhsilinə böyük investisiya yatırır. Peşə kollecləri və texniki institutlar milyonlarla tələbəni əhatə edir. Çin peşə təhsilində istehsalatla sıx əlaqə, texnoloji bacarıqların inkişafı və kütləvi kadr hazırlığı əsas prioritetlərdəndir.
Yaponiyada peşə təhsili intizam, keyfiyyət və texnoloji dəqiqlik prinsipləri üzərində qurulub. Texniki kolleclər və ixtisaslaşmış məktəblər sənaye və yüksək texnologiyalar üçün mütəxəssislər hazırlayır. Yaponiya peşə təhsilində iş mədəniyyəti və məsuliyyət anlayışına xüsusi önəm verilir. Burada peşə təhsili alan gənclər yüksək əmək intizamı ilə seçilirlər.
İngiltərədə peşə təhsili “vocational qualifications” və “apprenticeship” proqramları vasitəsilə həyata keçirilir. Şagirdlər və gənclər həm təhsil alır, həm də iş yerlərində maaşlı təcrübə keçirlər. İngiltərədə peşə təhsili ali təhsillə bərabər səviyyədə tanınır və peşə diplomları geniş şəkildə qəbul olunur.
Rumıniyada peşə təhsili əsasən texniki liseylər və peşə məktəbləri üzərindən təşkil olunur. Avropa İttifaqına üzvlükdən sonra Rumıniyada peşə təhsilinin keyfiyyətinin artırılması və əmək bazarına uyğunlaşdırılması istiqamətində islahatlar aparılmışdır. Dual təhsil elementləri getdikcə genişlənir.
Danimarka peşə təhsili sahəsində Avropanın qabaqcıl ölkələrindən biridir. Burada peşə təhsili əsasən dual sistem üzərində qurulub. Tələbələr təhsil müddətində həm məktəbdə oxuyur, həm də müəssisələrdə çalışırlar. Danimarkada peşə təhsili sosial təminat, yüksək əmək haqqı və güclü həmkarlar ittifaqları ilə dəstəklənir.
Norveçdə peşə təhsili sosial rifah modeli ilə sıx bağlıdır. Burada peşə təhsili alan tələbələr dövlət tərəfindən dəstəklənir və yüksək keyfiyyətli təhsil alırlar. Norveçdə peşə təhsili gənclərin cəmiyyətə inteqrasiyasını və əmək bazarında dayanıqlığını təmin edir.
Almaniya isə peşə təhsilinin dünya üzrə ən uğurlu modellərindən birinə sahibdir. Dual təhsil sistemi Almaniyanın iqtisadi gücünün əsas sütunlarından biri hesab olunur. Şagirdlər şirkətlərdə praktiki təcrübə keçərək real bacarıqlar əldə edir və təhsil müddətində əmək haqqı alırlar. Almaniyada peşə təhsili ali təhsillə tam bərabər statusa malikdir və cəmiyyətdə yüksək nüfuza sahibdir.
Digər ölkələrdə də peşə təhsili müxtəlif formalarda inkişaf etdirilir. Ümumi tendensiya ondan ibarətdir ki, peşə təhsili getdikcə daha çevik, innovativ və beynəlxalq standartlara uyğun hala gətirilir. Dövlətlər əmək bazarının dəyişən tələblərinə cavab vermək üçün peşə təhsilinə xüsusi önəm verir.
Nəticə olaraq demək olar ki, Türkiyə, Avropa, Asiya və digər region ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, peşə təhsili müasir dövrdə sadəcə alternativ təhsil forması deyil, iqtisadi inkişafın, məşğulluğun və sosial sabitliyin əsas mexanizmlərindən biridir. Güclü peşə təhsili sistemi olan ölkələr daha dayanıqlı əmək bazarına, daha az işsizliyə və daha rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyata malik olurlar.
